در مسیرهای بینشهری، رانندگی ایمن هم از جان سرنشینان و مسافران محافظت میکند و هم در جادههایی که از زیستگاههای طبیعی میگذرند به حفظ گونههای ارزشمند حیاتوحش کمک میکند. محور میامی-عباسآباد در مسیر سمنان به خراسان رضوی یکی از همین محدودههاست؛ مسیری که به دلیل نزدیکی به زیستگاه و مسیر تردد یوز ایرانی اهمیت ویژهای دارد.
یوز ایرانی یکی از ارزشمندترین گونههای حیاتوحش کشور به شمار میرود. این گونه، که با نام یوزپلنگ آسیایی نیز شناخته میشود، امروز در نقاط بسیار محدودی در ایران زندگی میکند و حضور آن برای تنوع زیستی کشور اهمیت زیادی دارد. بر اساس اعلام سازمان حفاظت محیط زیست، تعداد یوزهای شناسنامهدار کشور در ۱۴۰۵ از ۱۷ به ۲۷ فرد* رسیده است؛ عددی که با وجود امیدبخش بودن، همچنان شکنندگی وضعیت این گونه را نشان میدهد. زیستگاههایی مانند «پارک ملی توران» و «میاندشت» از مهمترین مناطق حضور و تردد یوز هستند. به همین دلیل جادههایی که از نزدیکی این زیستگاهها عبور میکنند، نیازمند توجه بیشتر رانندگاناند.
طبق گزارشهای رسمی سازمان حفاظت محیط زیست کشور، محور عباسآباد ـ میامی در استان سمنان از مسیرهای پرخطر برای این گونه معرفی شده و از ۱۳۸۹ تا کنون ۱۳ فرد یوزپلنگ به دلیل تصادف با خودرو در این جاده کشته شدهاند؛ این در حالی است که برای گونهای با جمعیت محدود، از دست رفتن حتی یک فرد نیز اتفاقی نگرانکننده است. به همین دلیل، کاهش سرعت و توجه بیشتر به علائم و قوانین رانندگی در این محدودهها میتواند بخشی از همراهی مسافران جاده در حفاظت از این گونه باشد.
نقش رانندگی ایمن در حفاظت از حیاتوحش
رعایت سرعت مطمئن یکی از مؤثرترین رفتارها در کاهش خطر برخورد با حیاتوحش است. در نقاطی که تابلوهای هشدار عبور حیوانات نصب شده، رانندگی با سرعت استاندارد فرصت مناسبتری برای واکنش بهموقع راننده ایجاد میکند. توجه به این موضوع بهویژه در ساعات غروب، شب و ابتدای صبح اهمیت بیشتری دارد؛ زمانهایی که از سویی دید راننده کمتر است و از سوی دیگر احتمال تردد حیاتوحش در نزدیکی جاده بیشتر میشود.
توجه به حاشیهی جاده، حفظ فاصلهی ایمن با خودروی جلویی، استفادهی درست از نور خودرو، پرهیز از سبقتهای ناگهانی و حرکت منظم در مسیر از مصادیق رانندگی ایمن در این محدودههاست. این رفتارها علاوه بر کاهش احتمال تصادف، کمک میکنند تا راننده در صورت مشاهدهی حیوان یا تغییر ناگهانی شرایط مسیر، تصمیم دقیقتر و حسابشدهتری بگیرد.
هنگام مشاهدهی یوز در جادهها چه کنیم؟
اگر در مسیر سفرتان یوز یا هر حیوان دیگری مشاهده کردید بهترین واکنش حفظ آرامش و ادامهی مسیر با رعایت احتیاط است. در چنین موقعیتی بهتر است سرعت خودرو را بهآرامی کم کنید، فاصلهی ایمنی را حفظ کنید و به حیوان فرصت دهید بدون اضطراب از محدودهی جاده دور شود. اگر در مسیر با تجمع خودروها یا شلوغی روبهرو شدید، عبور آرام و محتاطانه از کنار آن به ایمن ماندن جاده کمک میکند.
اگر امکان ثبت اطلاعات وجود داشت، یادداشتکردن زمان مشاهده، موقعیت تقریبی، جهت حرکت حیوان و نشانههای اطراف مسیر میتواند برای گزارش به مراجع مسئول مفید باشد.
همچنین در صورت مشاهدهی یوز آسیبدیده، لاشهی یوز یا هر مورد مشکوک مرتبط با آسیب دیدن حیاتوحش، موضوع باید در سریعترین زمان از طریق سامانهی ۱۵۴۰ سازمان حفاظت محیط زیست گزارش شود. اگر موقعیت باعث ایجاد خطر یا اختلال ترافیکی شده باشد، اطلاعدادن به پلیس راه نیز میتواند به ایمنتر شدن مسیر کمک کند.
همراهی با یک اصل جهانی
حفظ محرمانگی موقعیت دقیق مشاهدهی یوز یکی از مهمترین اقدامات تاکیدشده توسط سازمان حفاظت محیط زیست است و گزارش مستقیم به نهادهای مسئول مسیر ایمنتری برای پیگیری به شمار میرود. انتشار عمومی عکس، فیلم یا موقعیت گونههای کمیاب در فضای مجازی میتواند ناخواسته اطلاعات حساس را در اختیار افراد سودجو قرار دهد و باعث سواستفاده از این اطلاعات و آسیب بیشتر به گونههای حیاتوحش شود.
در راهنماهای رسمی مواجهه با حیاتوحش در کشورهایی مانند آمریکا، کانادا و استرالیا نیز بر اصول مشابهی تاکید شده است:
- حفظ فاصلهی ایمن
- جلوگیری از ازدحام
- نزدیکنشدن به حیوان
- غذا ندادن به حیوان
- اطلاعرسانی به نهادهای مسئول در صورت مشاهدهی حیوان آسیبدیده یا لاشهی حیوان
رعایت همین اصول ساده میتواند سهمی در حفاظت از یوز ایرانی، یکی از ارزشمندترین گونههای حیاتوحش کشور، داشته باشد.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضیح:
*فرد: طبق اعلام سازمان حفاظت محیط زیست، برای شمارش حیوانات وحشی به جای استفاده از واژهی «قلاده» که نماد اسارت است از واحد «فرد» استفاده میشود.
