برای فرار از گرمای مرداد همیشه لازم نیست به ساحل یا مناطق جنگلی سفر کنید. بسیاری از بلندترین شهرها و روستاهای ایران در ارتفاع بیش از ۲۰۰۰ متر از سطح دریا قرار گرفتهاند؛ مقصدهایی که معمولا روزهای معتدلتر، شبهای خنکتر و اختلاف دمای بیشتری نسبت به مناطق کمارتفاع دارند.
فهرست مطالب
- چرا ارتفاع بالا یعنی خنکی تضمینشده در تابستان؟
- بلندترین شهرهای رسمی ایران؛ شهرهای بالای ۲۰۰۰ متر
- بلندترین روستاهای مسکونی ایران؛ از باب زنگی تا فیلبند
- جدول رتبهبندی؛ ارتفاع دقیق روستاهای ایران و شهرهای مرتفع
- تلهکابینها و دسترسی به نقاط مرتفعتر بدون پیادهروی سنگین
- تفاوت زندگی روزمره در ارتفاع بالا
- بهترین زمان بازدید هر منطقه در مرداد و شهریور
- جمعبندی؛ کدام مقصد مرتفع را برای سفر بعدی انتخاب کنیم؟
- سوالات متداول
در این مقاله، شهرهای رسمی از روستاها و آبادیهای فصلی جدا شدهاند. ارتفاع هر مقصد بر اساس ارتفاع هسته اصلی سکونتگاه نوشته شده است، نه بلندترین قله، مزرعه یا خانههای پراکنده اطراف. جمعیتها نیز از آخرین سرشماری تفصیلی رسمی، یعنی سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵، گرفته شدهاند؛ مگر در سکونتگاههایی که فقط آمار قدیمیتر یا جمعیت فصلی برای آنها در دسترس است.
چرا ارتفاع بالا یعنی خنکی تضمینشده در تابستان؟
در لایههای پایین جو، با افزایش ارتفاع معمولا فشار هوا و دما کاهش پیدا میکند. البته میزان خنکی هر منطقه فقط به ارتفاع وابسته نیست و عواملی مانند رطوبت، پوشش گیاهی، جهت دامنه، باد و میزان تابش خورشید هم بر دمای هوا اثر میگذارند.
دادههای هواشناسی ایستگاه شهرکرد نشان میدهد میانگین کمینه دمای مرداد در دوره آماری بررسیشده حدود ۱۲ تا ۱۳ درجه سانتیگراد بوده است. این داده نشان میدهد حتی زمانی که هوای ظهر آفتابی و نسبتا گرم است، دمای شب در نقاط مرتفع میتواند بهطور محسوسی پایین بیاید.
البته ارتفاع بالا به معنای سردبودن تمام ساعات روز نیست. شدت تابش آفتاب در ارتفاعات میتواند زیاد باشد؛ بنابراین همراهداشتن آب، ضدآفتاب، کلاه، کفش مناسب و یک لایه لباس گرم ضروری است.
بلندترین شهرهای رسمی ایران؛ شهرهای بالای ۲۰۰۰ متر
در بعضی منابع قدیمی، فریدونشهر یا شهرکرد بهعنوان مرتفعترین شهر ایران معرفی شدهاند؛ اما گزارشهای جدیدتر لالهزار کرمان را با ارتفاع مرکزی حدود ۲۷۷۵ متر و گسترهای میان ۲۷۵۵ تا ۳۰۰۰ متر، مرتفعترین شهر رسمی کشور معرفی میکنند.
لالهزار کرمان؛ بلندترین شهر رسمی ایران
لالهزار در شهرستان بردسیر استان کرمان قرار دارد. ارتفاع هسته مرکزی این شهر حدود ۲۷۷۵ متر است و بعضی بخشهای آن به ارتفاع نزدیک ۳۰۰۰ متر میرسند. جمعیت لالهزار در سرشماری سال ۱۳۹۵ حدود ۴۴۲۹ نفر ثبت شده است. تابستانهای معتدل، شبهای سرد و باغهای گل محمدی از ویژگیهای این منطقهاند. در گزارشهای محلی حتی به استفاده از وسایل گرمایشی یا پتو در بعضی شبهای تابستان اشاره شده است.
درب بهشت کرمان؛ شهری کوهستانی در جنوب استان
درب بهشت، مرکز بخش ساردوئیه شهرستان جیرفت، در ارتفاع حدود ۲۶۳۵ متر قرار گرفته است. جمعیت این شهر در سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۱۰۶۷۰ نفر بوده است. موقعیت کوهستانی، باغهای گردو و درختان میوه سردسیری باعث شدهاند درب بهشت آبوهوایی متفاوت از تصور عمومی درباره جنوب کرمان داشته باشد. این شهر از طریق جاده رابر به جیرفت در دسترس است.
مس سرچشمه کرمان؛ شهر صنعتی در ارتفاع ۲۶۰۰ متر
شهر مس سرچشمه در شهرستان رفسنجان و ارتفاع متوسط حدود ۲۶۰۰ متر قرار دارد. بعضی منابع ارتفاع بخشهایی از این ناحیه را تا ۲۶۲۰ متر اعلام کردهاند. مس سرچشمه بیشتر با مجتمع صنعتی و معدن مس شناخته میشود و مقصد گردشگری متعارفی نیست؛ بااینحال از نظر جغرافیایی در میان مرتفعترین سکونتگاههای شهری ایران قرار میگیرد.
فریدونشهر اصفهان؛ شهر مرتفع زاگرس
فریدونشهر با ارتفاع حدود ۲۵۳۰ متر در زاگرس مرکزی قرار دارد و سالها با عنوان «بام ایران» شناخته میشد. جمعیت آن در سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۱۳۶۰۳ نفر بوده است. مسیر آسفالته، امکانات شهری و طبیعت کوهستانی باعث شدهاند فریدونشهر در مقایسه با روستاهای دورافتاده، گزینه راحتتری برای سفر خانوادگی باشد.
چلگرد چهارمحال و بختیاری؛ در همسایگی زردکوه
چلگرد، مرکز شهرستان کوهرنگ، حدود ۲۴۸۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. جمعیت آن در سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۲۹۸۹ نفر بوده است. نزدیکی به زردکوه، چشمه دیمه و مسیر روستای سرآقاسید، چلگرد را به پایگاه مناسبی برای گردش در مناطق مرتفع کوهرنگ تبدیل کرده است.
سمیرم اصفهان؛ یکی از خنکترین مقصدهای مرتفع تابستان
سمیرم در ارتفاع حدود ۲۴۶۰ متر قرار دارد و در سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت آن ۲۶۹۴۲ نفر ثبت شده است. باغهای سیب، آبشارها، چشمهها و دامنههای شمالی دنا، این شهر را به یکی از خنکترین مقصدهای مرتفع تابستان تبدیل کردهاند. برخلاف بعضی روستاهای این فهرست، سمیرم امکانات شهری، اقامتگاه و دسترسی جادهای مناسبتری دارد.
شهرکرد؛ مرتفعترین مرکز استان ایران
شهرکرد با ارتفاع حدود ۲۰۶۱ متر، مرتفعترین مرکز استان ایران است؛ اما عنوان مرتفعترین شهر کشور به آن تعلق ندارد. جمعیت شهرکرد در سرشماری سال ۱۳۹۵ حدود ۱۹۰۴۴۱ نفر بوده است. امکانات اقامتی، درمانی و شهری بیشتر، شهرکرد را برای مسافرانی مناسب میکند که هوای خنک ارتفاعات را بدون محدودیتهای سفر به روستاهای دورافتاده میخواهند.
بلندترین روستاهای مسکونی ایران؛ از باب زنگی تا فیلبند
در رتبهبندی روستاها باید میان روستای دارای سکونت دائمی، آبادی بسیار کوچک و ییلاق فصلی تفاوت گذاشت. وزارت میراث فرهنگی، باب زنگی کرمان را با ارتفاع ۳۲۵۰ متر بهعنوان مرتفعترین روستای ایران معرفی کرده است. در گزارشی دیگر از همین نهاد، آبادی اردیکان در ارتفاعات کوه هزار و در ارتفاع حدود ۳۳۰۰ متر، بلندترین نقطه مسکونی ایران نامیده شده است. به همین دلیل، باب زنگی را میتوان رکورددار روشنتر در میان روستاهای دارای سکونت دائمی دانست و اردیکان را در گروه آبادیهای بسیار کوچک و مرتفع قرار داد.
باب زنگی کرمان؛ مرتفعترین روستای ایران
باب زنگی از توابع بخش راین در استان کرمان است و در ارتفاع ۳۲۵۰ متر قرار دارد. این روستا سکونت دائمی دارد، اما جمعیت ثابت آن بسیار کم است. بخشی از مسیر دسترسی به باب زنگی خاکی و کوهستانی است. پیش از حرکت باید وضعیت راه، سوخت، آب، آنتندهی تلفن همراه و شرایط جوی بررسی شود. این مقصد بیشتر برای طبیعتگردهای آماده و خودروهای مناسب مسیرهای ناهموار پیشنهاد میشود.
سرآقاسید؛ روستای پلکانی در ارتفاع ۲۵۰۰ متر
سرآقاسید در شهرستان کوهرنگ و دامنه قله هفتتنان قرار گرفته است. ارتفاع هسته اصلی روستا حدود ۲۵۰۰ متر است و جمعیت آن در فصلهای مختلف سال تغییر میکند. معماری پلکانی و هوای خنک تابستانی، سرآقاسید را در میان روستاهای کوهستانی خنک ایران برجسته کرده است. بخش پایانی مسیر جادهای کوهستانی و در قسمتهایی خاکی دارد و هر سال پس از زمستان به برفروبی و بازگشایی نیاز پیدا میکند. پیش از سفر باید آخرین وضعیت راه از منابع محلی یا سامانه ۱۴۱ بررسی شود.
فیلبند؛ روستای مرتفع مازندران با دریای ابر
فیلبند در ارتفاع حدود ۲۳۰۰ متر قرار دارد و یکی از معروفترین ییلاقهای مرتفع مازندران است. جمعیت ثابت آن کم است، اما در تابستان تعداد ساکنان فصلی و گردشگران بهطور محسوسی افزایش پیدا میکند. جاده فیلبند با خودرو قابل پیمایش است، اما شیب زیاد، پیچهای پیدرپی، مه و بارندگی ناگهانی میتوانند رانندگی را دشوار کنند. اطلاعات کامل مسیر و اقامت را در راهنمای روستای فیلبند مازندران بخوانید.
ورکانه همدان؛ روستایی سنگی در دامنه الوند
ورکانه در ارتفاع حدود ۲۲۵۰ متر و دامنه جنوبی الوند قرار دارد. جمعیت آن در سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۷۱۳ نفر ثبت شده است. معماری سنگی، کوچههای باریک و دسترسی جادهای نسبتا مناسب، ورکانه را به یکی از گزینههای آسانتر برای تجربه سفر به یک روستای مرتفع تبدیل کردهاند.
ابیانه اصفهان؛ معماری تاریخی در ارتفاع ۲۲۲۲ متر
ابیانه در ارتفاع ۲۲۲۲ متر از سطح دریا قرار دارد و جمعیت آن در سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۳۰۱ نفر بوده است. بافت سرخرنگ، معماری پلکانی و مسیر آسفالته، ابیانه را به یکی از شناختهشدهترین روستاهای مرتفع ایران تبدیل کردهاند. برای آشنایی با مقصدهای روستایی بیشتر، فهرست زیباترین روستاهای ایران را هم ببینید.
جدول رتبهبندی؛ ارتفاع دقیق روستاهای ایران و شهرهای مرتفع
جدول زیر، ارتفاع دقیق روستاهای ایران و شهرهای مرتفع معرفیشده در این مقاله را بر اساس ارتفاع هسته اصلی سکونتگاه مقایسه میکند.
| نام مقصد | استان | ارتفاع از سطح دریا | نوع | جمعیت تقریبی رسمی |
| باب زنگی | کرمان | ۳۲۵۰ متر | روستای دائمی | بسیار کمجمعیت |
| لالهزار | کرمان | ۲۷۷۵ متر | شهر | ۴۴۲۹ نفر |
| درب بهشت | کرمان | ۲۶۳۵ متر | شهر | ۱۰۶۷۰ نفر |
| مس سرچشمه | کرمان | ۲۶۰۰ متر | شهر | جمعیت وابسته به شهر صنعتی |
| فریدونشهر | اصفهان | ۲۵۳۰ متر | شهر | ۱۳۶۰۳ نفر |
| سرآقاسید | چهارمحال و بختیاری | ۲۵۰۰ متر | روستا | جمعیت فصلی متغیر |
| چلگرد | چهارمحال و بختیاری | ۲۴۸۰ متر | شهر | ۲۹۸۹ نفر |
| سمیرم | اصفهان | ۲۴۶۰ متر | شهر | ۲۶۹۴۲ نفر |
| فیلبند | مازندران | ۲۳۰۰ متر | روستای ییلاقی | جمعیت ثابت اندک |
| ورکانه | همدان | ۲۲۵۰ متر | روستا | ۷۱۳ نفر |
| ابیانه | اصفهان | ۲۲۲۲ متر | روستا | ۳۰۱ نفر |
| شهرکرد | چهارمحال و بختیاری | ۲۰۶۱ متر | شهر و مرکز استان | ۱۹۰۴۴۱ نفر |
منبع پایه جمعیتها، نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن مرکز آمار ایران است. ارتفاعها نیز بر اساس ارتفاع نقطه مرکزی سکونتگاه در منابع رسمی یا دادههای جغرافیایی منتشرشده نوشته شدهاند. ممکن است در بعضی نقشهها بهدلیل تفاوت نقطه اندازهگیری، چند متر اختلاف دیده شود. در روستاهای ییلاقی مانند فیلبند یا سکونتگاههایی مانند سرآقاسید، جمعیت رسمی سرشماری لزوما تعداد ساکنان و مسافران حاضر در مرداد و شهریور را نشان نمیدهد.
تلهکابینها و دسترسی به نقاط مرتفعتر بدون پیادهروی سنگین
همه نقاط مرتفع ایران شهر یا روستا نیستند. بعضی ارتفاعات با تلهکابین و بدون کوهپیمایی سنگین در دسترس قرار میگیرند. تلهکابین توچال از ایستگاه اول در ارتفاع حدود ۱۹۰۰ متر آغاز میشود و در ایستگاه هفتم به ارتفاع حدود ۳۶۸۰ متر میرسد. این ارتفاع از تمام سکونتگاههای جدول بیشتر است، اما ایستگاه هفتم توچال شهر یا روستا محسوب نمیشود و در رتبهبندی سکونتگاهها قرار نمیگیرد.
برای مقایسه مسیرها و امکانات، راهنمای معروفترین تلهکابینهای ایران را ببینید. تلهکابین رامسر نیز نمونه متفاوتی است که مسافران را از نزدیکی ساحل به ارتفاعات جنگلی میرساند. فعالیت تلهکابینها به شرایط باد، وضعیت جوی و تعمیرات فنی وابسته است؛ بنابراین ساعت کار و بازبودن مجموعه باید همان روز بررسی شود.
تفاوت زندگی روزمره در ارتفاع بالا
در ارتفاعات بالای ۲۰۰۰ متر، فشار هوا کمتر از مناطق همسطح دریاست. بعضی افراد ممکن است هنگام راهرفتن سریع یا فعالیت بدنی زودتر خسته شوند یا سردرد و نفستنگی خفیف داشته باشند.
بهتر است در ساعات ابتدایی ورود، فعالیت سنگین انجام ندهید، آب کافی بنوشید و به بدن فرصت سازگاری بدهید. افراد دارای بیماری قلبی، ریوی یا سابقه ارتفاعزدگی باید پیش از سفر با پزشک مشورت کنند.
زمستانهای طولانی، فصل کشاورزی کوتاهتر و احتمال بستهشدن جادهها نیز بخشی از زندگی روزمره مردم این مناطق است. حتی در مرداد، دمای شب ممکن است بهشدت کاهش پیدا کند؛ بنابراین برای اقامت شبانه یا کمپ در باب زنگی، لالهزار، کوهرنگ و فریدونشهر باید لباس گرم و تجهیزات مناسب همراه داشته باشید.
بهترین زمان بازدید هر منطقه در مرداد و شهریور
برای سفر به لالهزار، باب زنگی، فریدونشهر، چلگرد و سرآقاسید، مرداد معمولا از نظر دسترسی جادهای مطمئنتر است. در شهریور، تعداد مسافران کمتر میشود، اما شبها سردترند و احتمال بارش زودهنگام در مناطق زاگرسی افزایش پیدا میکند.
فیلبند در مرداد شلوغتر است و مه ناگهانی میتواند دید راننده را محدود کند. شهریور برای سفر خلوتتر مناسب است، اما احتمال بارندگی و لغزندگی جاده باید جدی گرفته شود.
ابیانه، ورکانه، شهرکرد و سمیرم در هر دو ماه دسترسی سادهتری دارند. پیشبینی کوتاهمدت سازمان هواشناسی و وضعیت جاده باید یک تا دو روز پیش از حرکت بررسی شود. میانگینهای اقلیمی نمیتوانند جای پیشبینی هوای روز سفر را بگیرند.
جمعبندی؛ کدام مقصد مرتفع را برای سفر بعدی انتخاب کنیم؟
در میان بلندترین شهرها و روستاهای ایران، لالهزار با ارتفاع حدود ۲۷۷۵ متر، بلندترین شهر رسمی و باب زنگی با ارتفاع ۳۲۵۰ متر، مرتفعترین روستای دائمی شناختهشده کشور است. برای سفری ماجراجویانه، باب زنگی و سرآقاسید انتخابهای جذابتری هستند. اگر هوای خنک را همراه با امکانات شهری میخواهید، لالهزار، فریدونشهر، چلگرد، سمیرم و شهرکرد گزینههای مناسبتریاند. فیلبند برای تماشای دریای ابر و ابیانه و ورکانه برای ترکیب معماری تاریخی با آبوهوای کوهستانی پیشنهاد میشوند.
اگر دنبال تضمینیترین راه فرار از گرمای تابستان هستید، هیچچیز مطمئنتر از رفتن به یکی از این نقاط مرتفع نیست؛ برای شناخت بیشتر مقاصد مشابه، فهرست زیباترین روستاهای ایران را هم در اسنپبلاگ ببینید.
سوالات متداول
۱. بلندترین شهر مسکونی ایران کدام است؟
لالهزار در استان کرمان با ارتفاع مرکزی حدود ۲۷۷۵ متر، بلندترین شهر رسمی ایران شناخته میشود. شهرکرد با ارتفاع ۲۰۶۱ متر، مرتفعترین مرکز استان کشور است.
۲. مرتفعترین روستای ایران کدام است؟
باب زنگی کرمان با ارتفاع ۳۲۵۰ متر، در گزارش وزارت میراث فرهنگی بهعنوان مرتفعترین روستای ایران معرفی شده است. آبادی کوچک اردیکان با ارتفاع حدود ۳۳۰۰ متر نیز در گزارشی دیگر «بلندترین نقطه مسکونی ایران» نامیده شده است.
۳. آیا در تابستان هم این مناطق سرد میشوند؟
بله. ممکن است هوای روز آفتابی و معتدل باشد، اما دمای شب در نقاط بالای ۲۰۰۰ متر بهطور محسوسی کاهش پیدا میکند. همراهداشتن بادگیر یا لباس گرم سبک، حتی در مرداد، ضروری است.
۴. آیا همه این مقصدها با خودرو در دسترساند؟
خیر. ابیانه، ورکانه و شهرهای معرفیشده دسترسی جادهای سادهتری دارند؛ اما بخشهایی از مسیر باب زنگی و سرآقاسید خاکی یا کوهستانیاند. بعضی نقاط مرتفعتر نیز فقط با پیادهروی یا تلهکابین قابل دسترسی هستند.
۵. ارتفاع بالا چه تأثیری روی بدن دارد؟
کاهش فشار هوا ممکن است در بعضی افراد باعث خستگی، سردرد یا نفستنگی شود. استراحت، مصرف آب و افزایش تدریجی فعالیت مفید است؛ اما افراد دارای بیماری زمینهای باید از پزشک راهنمایی بگیرند.
