دنیای بیمه، پر از اصطلاحات و مفاهیم تخصصی است. در این میان، دانستن برخی از این اصطلاحات نهتنها برای کارشناسان این حوزه بلکه برای تمام افرادی که با بیمه سروکار دارند، ضروری است. بیمهنامهها معمولاً با واژگانی نوشته میشوند که اگر بهدرستی درک نشوند، ممکن است در زمان خسارت یا مطالبه حق، افراد را دچار سردرگمی یا حتی ضرر مالی کنند. آشنایی با اصطلاحات رایج و مهم بیمهای باعث میشود فرد با آگاهی بیشتر قرارداد ببندد، پوششهای مناسبتری انتخاب کند و در زمان بروز حادثه، بهتر از حقوق خود دفاع کند. در ادامه با اصطلاحات پرکاربرد بیمهای که افرادی عادی هم باید بدانند، آشنا میشوید.
اصطلاحات کاربردی در صنعت بیمه
در ادامه، پرکاربردترین اصطلاحات بیمهای که دانستن آنها برای هر فردی ضروری است را بررسی میکنیم:
بیمه
بیمه نوعی قرارداد است که طی آن بیمهگر تعهد میکند در برابر دریافت مبلغی به نام حق بیمه، خسارات احتمالی وارد بر بیمهشده را جبران کند یا خدمات مشخصی ارائه دهد. این قرارداد، ریسکهای احتمالی را از فرد یا شرکت به بیمهگر منتقل میکند.
بیمهگر
بیمهگر شرکتی است که خدمات بیمه را ارائه میدهد و در مقابل دریافت حق بیمه، مسئولیت جبران خسارت یا ارائه خدمات مطابق بیمهنامه را بر عهده دارد. شرکتهای بیمه مانند بیمه ایران، آسیا، پاسارگاد و غیره نمونههایی از بیمهگرها هستند.
بیمهگزار (بیمهگذار)
بیمهگزار شخص حقیقی یا حقوقی است که با بیمهگر قرارداد میبندد، حق بیمه را پرداخت میکند و متقاضی خرید پوشش بیمهای است. این شخص ممکن است با بیمهشده یکی باشد یا نباشد. املای «بیمهگزار» صحیحتر ولی املای «بیمهگذار» جاافتادهتر است.
بیمهشده
بیمهشده فردی است که ریسک متوجه اوست و موضوع بیمهنامه به او مربوط میشود. مثلاً در بیمه عمر، بیمهشده شخصی است که فوت یا آسیب او مبنای پرداخت مبلغ تعیینشده است.
بیمهنامه
بیمهنامه سندی رسمی است که شرایط قرارداد بیمه بین بیمهگر و بیمهگزار را تعیین میکند. در این سند تمام اطلاعات مربوط به پوششها، حق بیمه، استثنائات و شرایط قید میشود.
حق بیمه
مبلغی که بیمهگزار برای دریافت پوشش بیمهای به شرکت بیمه پرداخت میکند، حق بیمه نام دارد. این مبلغ بسته به نوع بیمه، میزان ریسک، پوششها و سایر عوامل محاسبه میشود.
حادثه
در اصطلاح بیمهای، حادثه به رخدادی ناگهانی، غیرمنتظره و ناخواسته گفته میشود که منجر به خسارت مالی یا جانی شود. تعریف دقیق حادثه در بیمهنامه مشخص میشود.
خطرهای بیمهناپذیر
برخی خطرها به دلایل مختلف مانند بالا بودن احتمال وقوع، غیرقابل اندازهگیری بودن یا ماهیت غیرقابل پیشبینی، تحت پوشش بیمه قرار نمیگیرند. به این موارد، خطرهای بیمهناپذیر گفته میشود؛ مانند جنایت.
نمایندگی بیمه
نماینده بیمه فردی حقیقی یا حقوقی است که با مجوز رسمی از یک شرکت بیمه، خدمات فروش بیمهنامه و مشاوره را انجام میدهد، اما بهطور مستقیم زیر نظر آن شرکت فعالیت میکند.
کارگزاری بیمه
کارگزار بیمه واسطهای مستقل میان بیمهگزار و چند شرکت بیمه است که وظیفه دارد بهترین پیشنهاد را برای مشتری از بین گزینههای موجود ارائه دهد. برخلاف نماینده، کارگزار محدود به یک شرکت نیست.
شرایط عمومی بیمه
این بخش از بیمهنامه شامل ضوابط و مقررات کلی است که در تمام بیمهنامههای یک نوع خاص بیمه یکسان است، مثل تعریف خطرات تحت پوشش، موارد فسخ قرارداد، شیوه پرداخت خسارت و…
شرایط خصوصی بیمه
شرایط خصوصی بیمه شامل ویژگیها و توافقهای خاصی است که فقط در همان قرارداد مشخص بین بیمهگزار و بیمهگر اعمال میشود، مانند انتخاب پوششهای خاص یا تعیین فرانشیز متفاوت.
پوشش بیمهای
منظور از پوشش بیمهای، تعهدات بیمهگر برای جبران خسارات مشخصشده در بیمهنامه است. هرچه پوششها کاملتر باشند، دامنه حمایتی بیمهگر گستردهتر خواهد بود.
پوششهای اضافی
این پوششها فراتر از تعهدات اصلی بیمهگر هستند و با پرداخت حق بیمه بیشتر ارائه میشوند. مثلاً در خرید بیمه بدنه خودرو، پوشش سرقت درجا یا بلایای طبیعی، پوشش اضافی محسوب میشود.
فرانشیز در بیمه
فرانشیز مبلغی است که در زمان خسارت، بر عهده بیمهگزار است و بیمهگر آن را پرداخت نمیکند. این مفهوم برای جلوگیری از خسارتهای جزئی و کنترل ریسک طراحی شده است.
ریسک یا خطر در بیمهنامه
ریسک به احتمال وقوع یک حادثه زیانبار گفته میشود. اساس شکلگیری بیمهنامه، تحلیل همین ریسکهاست. بیمه با هدف انتقال ریسک از فرد به شرکت بیمه طراحی شده است.
سرمایه یا ارزش مورد بیمه
سرمایه بیمهای همان حداکثر مبلغی است که بیمهگر در صورت بروز خسارت، موظف به پرداخت آن است. این عدد در بیمهنامه مشخص میشود و بر مبنای آن حق بیمه نیز تعیین میگردد.
فرم پیشنهاد بیمه
این فرم توسط بیمهگزار تکمیل میشود و شامل اطلاعات اولیه درباره شخص و مورد بیمهشده است. بیمهگر با بررسی این فرم، حق بیمه بیمهنامه را ارائه میدهد.
الحاقیه
الحاقیه سندی است که به بیمهنامه اضافه میشود و موجب تغییر، اصلاح یا تکمیل مفاد قرارداد اصلی بیمه میگردد. مثلاً افزودن یک پوشش جدید یا تغییر در فرانشیز از طریق الحاقیه انجام میشود.
برآورد خسارت
فرایندی است که طی آن کارشناسان بیمه میزان خسارت واردشده را بررسی و محاسبه میکنند. این برآورد مبنای پرداخت غرامت توسط شرکت بیمه خواهد بود.
بیمه مضاعف
وقتی یک مورد مانند یک خودرو یا ساختمان از سوی یک نفر در چند شرکت بیمه، بیمه شود، بیمه مضاعف اتفاق میافتد. در چنین مواردی، پرداخت خسارت به نسبت مشخص بین شرکتهای بیمه تقسیم میشود.
مدت انتظار (دوره انتظار)
مدت انتظار به بازه زمانی مشخصی گفته میشود که پس از شروع بیمهنامه، پوشش بیمهای هنوز فعال نیست و در این مدت بیمهگر تعهدی به پرداخت خسارت ندارد. این اصطلاح بهویژه در بیمههای درمانی، عمر و تکمیلی رایج است. برای مثال، در برخی بیمههای درمان تکمیلی، هزینههای زایمان یا جراحیهای خاص تنها پس از گذشت سه یا شش ماه از آغاز بیمهنامه قابل پرداخت هستند. آگاهی از وجود یا طول مدت انتظار میتواند از بروز سوءتفاهمها یا نارضایتی در زمان خسارت جلوگیری کند.
تمدید بیمهنامه
تمدید بیمهنامه یعنی ادامه اعتبار آن برای یک دوره جدید، پس از پایان دوره قبلی. در بیمههایی مانند شخص ثالث خودرو، تمدید بیمهنامه بهراحتی و بدون بررسی مجدد انجام میشود. اما در برخی بیمهها مانند عمر یا درمان تکمیلی، تمدید ممکن است همراه با بازبینی شرایط، تغییر در نرخ حق بیمه یا مستندات پزشکی باشد. افراد باید دقت کنند که برای جلوگیری از قطع پوشش بیمهای، تمدید بیمهنامه را پیش از پایان آن انجام دهند.
فسخ بیمهنامه
فسخ به معنی پایان دادن به قرارداد بیمه پیش از زمان مقرر است. این فسخ میتواند از سوی بیمهگزار یا بیمهگر صورت گیرد. مثلاً اگر بیمهگزار خودرویش را بفروشد یا دیگر نیازی به بیمه نداشته باشد، میتواند درخواست فسخ بیمه بدنه را دهد و بخشی از حق بیمه را (به نسبت مدت باقیمانده) پس بگیرد. همچنین در صورت تخلف از شرایط بیمهنامه، بیمهگر هم ممکن است بیمهنامه را فسخ کند. دانستن شرایط فسخ، به بیمهگزار کمک میکند تا در مواقع لزوم تصمیم درستی بگیرد.
اگریگیتور بیمه
اگریگیتورها پلتفرمهایی هستند که امکان مقایسه آنلاین بیمهنامهها از شرکتهای مختلف را فراهم میکنند. آنها به کاربران کمک میکنند انتخاب بهتری داشته باشند و گاهی خدمات خرید مستقیم نیز ارائه میدهند.
برخی اصطلاحات حقوقی در بیمه
برای درک بهتر قراردادهای بیمه، آشنایی با برخی مفاهیم حقوقی نیز مفید است:
تعریف قصد
در حقوق بیمه، «قصد» به نیت واقعی طرفین در زمان عقد قرارداد اشاره دارد. اگر قصد وجود نداشته باشد (مثلاً اگر کسی فریبخورده باشد)، قرارداد فاقد اعتبار خواهد بود.
اهلیت در بیمه
اهلیت به توانایی قانونی برای انعقاد قرارداد گفته میشود. بیمهگزار باید از نظر سنی و عقلانی توانایی عقد قرارداد را داشته باشد، در غیر این صورت بیمهنامه میتواند باطل تلقی شود.
خسارت
خسارت به زیانی گفته میشود که در اثر وقوع حادثه مشمول بیمه، به بیمهشده یا اموال وی وارد میشود. خسارت میتواند مالی، جانی یا معنوی باشد.
مقصر
در بسیاری از انواع بیمه، بهویژه بیمههای مسئولیت و خودرو، تعیین مقصر برای پرداخت خسارت ضروری است. اگر شخص ثالثی مقصر باشد، بیمهگر ممکن است پس از جبران خسارت، مبلغ را از مقصر مطالبه کند.
اصل غرامت
این اصل بیان میکند که بیمهگر فقط موظف به جبران خسارت واقعی است، نه بیشتر. هدف این اصل، جلوگیری از سوءاستفاده و ایجاد انگیزه برای وقوع حادثه است.
استثنائات بیمه
استثنائات مواردی هستند که حتی اگر خسارت اتفاق بیفتد، بیمهگر مسئولیتی در قبال آنها ندارد. این موارد بهوضوح در بیمهنامه قید میشوند، مانند آسیب عمدی، شورش، یا مصرف مواد مخدر.
جمعبندی
بیمه بخشی جداییناپذیر از زندگی امروز است؛ از بیمههای درمانی و عمر گرفته تا بیمه خودرو و آتشسوزی. اما بدون شناخت دقیق از اصطلاحات و مفاهیم رایج این صنعت، نمیتوان انتخابی درست داشت یا در زمان نیاز بهدرستی از حقوق خود دفاع کرد. آشنایی با واژگان کلیدی بیمهای، به ما کمک میکند تا قراردادهای بیمه را آگاهانهتر ببندیم، پوششهای متناسبتری انتخاب کنیم و در شرایط بحرانی سردرگم نشویم. اگرچه ممکن است در ابتدا این مفاهیم پیچیده به نظر برسند، اما با کمی مطالعه و توجه، میتوان با دنیای بیمه بهراحتی کنار آمد. همچنین شما برای خرید انواع بیمه همانند بیمه موبایل، بیمه شخص ثالث، بیمه بدنه و… می توانید از سرویس اسنپ بیمه استفاده کنید و با خیال راحت با استفاده از راهنمایی های پشتیبانان بیمه اسنپ خرید خود رو انجام دهید.
